Niezdolność do pracy nie oznacza niepełnosprawności, tak jak i niepełnosprawność nie jest tożsama z niezdolnością do pracy. Co więc decyduje o niezdolności do pracy i na jakiej zasadzie się ją orzeka?

O niezdolności do pracy decyduje utrata zdolności wykonywania pracy zarobkowej spowodowana naruszeniem sprawności organizmu. Niezdolność ta może być całkowita lub częściowa. O całkowitej mówimy w przypadku, gdy dana osoba utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Z kolei z niezdolnością częściową mamy do czynienia, gdy osoba w znacznym stopniu utraciła zdolność do wykonywania pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami. Niezdolność do pracy orzeka się najczęściej na pięć lat, choć gdy aktualny stan wiedzy medycznej nie daje rokowań, można orzec niezdolność na dłuższy okres. Przy okazji orzekania o niezdolności do pracy można również orzec o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Mamy z nią do czynienia, gdy naruszenie sprawności organizmu powoduje konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby.
Orzekanie o niezdolności do pracy leży w gestii lekarzy orzeczników ZUS i komisji lekarskich, które są organem drugiej instancji. Od orzeczenia lekarza orzecznika przysługuje wniesienie sprzeciwu do komisji w ciągu 14 dni od doręczenia orzeczenia. Orzeczenia lekarskie opierają się na analizie stopnia naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia sprawności poprzez leczenie i rehabilitację. Lekarz zwraca uwagę na możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej, jak również na celowość przekwalifikowania zawodowego.
Poza bezpośrednimi badaniami lekarze ZUS w swoich orzeczeniach kierują się przedłożoną przez zainteresowanego szczegółową dokumentacją medyczną. Dodatkowo mają możliwość skierowania osoby na konsultacje do specjalisty oraz na badania i obserwację szpitalną. Jeżeli stan zdrowia danej osoby nie pozwala na stawienie się w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, badania mogą zostać przeprowadzone w aktualnym miejscu pobytu zainteresowanego. Niezgłoszenie się na badania bez uzasadnionej przyczyny skutkuje odstąpieniem przez ZUS od postępowania w danej sprawie.
Przemysław Przybylski